4. mars 2014
av Randi Indrebø

Å springe orientering i det (ny)norskspråklege landskapet

Når eg høyrer Oddvar Torsheim syngje om nynorskens skog, ser eg den ofte for meg som ei slagmark.

Eg ser ein skogbotn der insisterande lauvskog av sentraliserte nydialektar, bokmål og engelsk veks fram, rundt og over nynorske og dialektreine furustammer. Lauvskogen stel jordsmonn og sollys frå furuene, og lar dei stå utarma og blasse igjen og svimle i vinden.

Slik kan ein velje å sjå på det.

Men ein kan òg tenkje annleis. At den insisterande lauvskogen veks fram, er umogeleg å kome utanom. Språket mitt blir farga av stader eg er på og folka eg møter, og nye vekstar kjem til. Det gjev mangfald i skogen. Det er ingen årstider i språkskogen min – berre ein evig spirande, grøn og frodig vår.

Viss eg tenkjer at skogen er det individuelle språket mitt, idiolekten min, finn eg alt mogeleg der inne. Språkbotnen er hålandsdalsk, men med eit ordtilfang frå ei særs språkleikande slekt på Holdhus. Den ber med seg trønderske frukter som no naturleg dett ut av munnen min, som til dømes «æ veit itj» og «ka du heill på me?». Den har òg genmodifiserte ord og uttrykk eg har dyrka fram sjølv, og utryddingstrua artar eg har valt å gje ein renessanse, som «å sila potetene», «odna seg» og «ymsna da litt».

Nokre meiner ein må klubmhalde på dialekten ein har vakse opp med, men det er grueleg vanskeleg dersom ein tidleg flyttar heimefrå til heilt andre stadar i landet og verda. Vener er den nye familien, heiter det, og dermed blir sosiolekt i mange samanhengar viktigare for identiteten min enn dialekten. Då er det rimeleg at daglegtalen min blir farga av det.

«Snakk dialekt, skriv nynorsk» var oppfordringa til målrørsla på 70-talet. Snakk idiolekt, seier eg. Og så vel du deg eitt av dei to skriftspråka våre, og kultiverer det. Slik får du ein språkskog som yrar av liv med ei blanding av tunge stammer som alltid står djupt og stødig i jorda, og nye, irrgrøne vekstar som spirer og snor seg innimellom stammene og strekkjer seg mot lyset.